تفاوت روانکاو و روانشناس چیست؟
در فارسی گاهی واژه‌های روانکاو، روانشناس، روانپزشک و مشاور به جای هم به کار می‌روند، اما این‌ها حرفه‌های متفاوتی هستند، با آموزش، روش کار و مجوزهای متفاوت. در این مقاله تفاوت آن‌ها را توضیح می‌دهم.
روانکاوی چیست و روانکاو کیست؟
روانکاوی (Psychoanalysis) هم یک نظریه درباره‌ی ذهن است و هم یک روش درمان، که زیگموند فروید در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم پایه‌گذاری کرد. در روانکاوی فرض بر این است که بخش مهمی از احساسات و رفتار ما از فرایندهای ناهشیار و تجربه‌های اولیه‌ی زندگی سرچشمه می‌گیرد.
روانکاو کسی است که پس از تحصیلات پایه (معمولاً در روانپزشکی، روانشناسی یا مددکاری اجتماعی) در یک مؤسسه‌ی روانکاوی آموزش تخصصی دیده و خودش هم دوره‌ای طولانی تحت روانکاوی بوده است. روانکاوی کلاسیک معمولاً چند جلسه در هفته و طی چند سال انجام می‌شود و از روش‌هایی مثل تداعی آزاد، تحلیل رؤیا و بررسی انتقال (رابطه‌ی مراجع با درمانگر) استفاده می‌کند. امروزه شکل کوتاه‌تر آن، یعنی روان‌درمانی روان‌پویشی، رایج‌تر است.
روانشناس کیست؟
روانشناس کسی است که در رشته‌ی روانشناسی تحصیل کرده است. روانشناسی علمی است که رفتار، فکر و هیجان انسان را با روش‌های پژوهشی، از جمله آزمایش و آمار، مطالعه می‌کند. روانشناسان بالینی ارزیابی و آزمون‌های روانشناختی انجام می‌دهند، اختلالات روانی را تشخیص می‌دهند و با روش‌هایی مثل درمان شناختی‌رفتاری (CBT) درمان می‌کنند. روانشناسان در حوزه‌های دیگری مثل آموزش، پژوهش، سازمان‌ها و ورزش هم کار می‌کنند.
در استرالیا، عنوان «روانشناس» (psychologist) محافظت‌شده است: فقط کسانی که در هیئت روانشناسی استرالیا و AHPRA ثبت شده‌اند، که معمولاً پس از حدود ۶ سال تحصیل و دوره‌ی کارورزی است، می‌توانند خود را روانشناس بنامند.
روانکاو با روانشناس چه فرقی دارد؟
| روانکاو | روانشناس | روانپزشک | مشاور | |
|---|---|---|---|---|
| آموزش | تحصیلات پایه به‌علاوه‌ی آموزش طولانی در مؤسسه‌ی روانکاوی | تحصیلات دانشگاهی در روانشناسی | پزشکی عمومی به‌علاوه‌ی تخصص روانپزشکی | آموزش در مشاوره یا روان‌درمانی |
| روش کار | روانکاوی یا درمان روان‌پویشی، معمولاً طولانی‌مدت | ارزیابی، آزمون و روان‌درمانی‌های مبتنی بر شواهد مثل CBT | تشخیص، درمان دارویی و گاهی روان‌درمانی | گفت‌وگو و حمایت برای مشکلات روزمره و هیجانی |
| تجویز دارو | خیر (مگر اینکه روانپزشک باشد) | خیر (در استرالیا) | بله | خیر |
| مجوز در استرالیا | عنوان محافظت‌شده نیست | ثبت در AHPRA الزامی است | ثبت در AHPRA الزامی است | عنوان محافظت‌شده نیست؛ عضویت در انجمن‌هایی مثل ACA یا PACFA داوطلبانه است |
نتیجه‌گیری
روانکاوی یک نظریه و روش درمانی خاص است، اما روانشناسی یک رشته‌ی علمی گسترده است. هر روانکاوی لزوماً روانشناس نیست و بیشتر روانشناسان هم روانکاو نیستند. اگر به دنبال کمک هستید، بپرسید درمانگر چه آموزشی دیده، چه مجوزی دارد و از چه روشی استفاده می‌کند.
در استرالیا: چه کسی چه عنوانی دارد؟
اگر در استرالیا دنبال کمک هستی، دانستن این عنوان‌ها مهم است:
- روانشناس (Psychologist): عنوانی حمایت‌شده است. فقط کسانی که در هیئت روانشناسی استرالیا از طریق Ahpra ثبت شده‌اند می‌توانند از آن استفاده کنند. ثبت هر روانشناس را می‌توانی در فهرست عمومی Ahpra بررسی کنی.
- روانپزشک (Psychiatrist): پزشکی است که پس از پزشکی عمومی، دوره‌ی تخصصی روانپزشکی را گذرانده و می‌تواند دارو تجویز کند. روانپزشکان در استرالیا عضو کالج سلطنتی روانپزشکان استرالیا و نیوزیلند (RANZCP) هستند.
- مشاور و روان‌درمانگر (Counsellor / Psychotherapist): این عنوان‌ها زیر نظر Ahpra ثبت نمی‌شوند. انجمن‌های حرفه‌ای مثل PACFA و ACA فهرست اعضای واجد شرایط خود را منتشر می‌کنند.
- روانکاو (Psychoanalyst): کسی است که آموزش طولانی و تخصصی روانکاوی دیده است؛ این هم از عنوان‌هایی نیست که Ahpra ثبت کند.