افسردگی چیست؟ علائم و درمان افسردگی چیست؟

افسردگی؟ اینجا کمک می‌کنم که دیدی جامع درباره‌ی افسردگی داشته باشی، موضوعاتی مثل علائم افسردگی و چیستی افسردگی و درمان و حتی درمان خانگی افسردگی. تمامی اطلاعاتی که در ادامه وجود دارد با استفاده از منابع معتبری چون انستیتوی سلامت روانی آمریکا جمع آوری شده و به هیچ عنوان روانشناسی زرد در آن دخیل نیست و سعی می‌کنم نکات مفید بیان شود؛ این صفحه برای دانشجویان روانشناسی نیز مفید است و من همواره پذیرای انتقادات شما هستم.

افسردگی چیست؟

در ابتدا متوجه شویم که افسردگی چیست و تعریف علمی آن چیست تا بتوانیم آن را از اختلالات دیگر تشخیص بدهیم و بدانیم هر نوع ناراحتی شامل افسردگی نمی‌شود. در زبان انگلیسی Depression معادل افسردگی است به همین دلیل در فارسی هم در بسیاری مواقع به جای افسرده از واژه‌ی دپرس استفاده می‌کنیم. گاهی از افسردگی با عباراتی مثل افسردگی شدید یا اساسی، افسردگی بالینی و اختلال افسردگی هم یاد می‌شود که توضیحاتی که در این صفحه هست شامل تمامی این موارد می‌شود.

افسردگی بسیار متداول است و جزو اختلالات خلقی دسته بندی می‌شود. افسردگی می‌تواند علائم شدیدی در افراد ایجاد کند و روی چگونگی احساس و رفتار فرد تاثیرگذار باشد تا جایی که روی فعالیت‌های روزانه‌ای چون خوابیدن و غذا خوردن و کار کردن هم تاثیر می‌گذارد.

اولین نکته که باید در تشخیص فرد افسرده در نظر بگیریم این است که او باید دستکم 2 هفته علائم افسردگی را داشته باشد.

برای آن که علائم افسردگی را بدانیم باید با انواع افسردگی آشنا باشیم چون افسردگی فقط یک نوع نیست و علائم نسبتا متفاوتی هم دارند.

انواع افسردگی: بررسی تمامی انواع افسردگی در جدول

در اینجا رایج‌ترین انواع افسردگی را بر اساس راهنمای تشخیصی DSM-5 و منابع انستیتوی ملی سلامت روان آمریکا (NIMH) مرور می‌کنیم.

جدول انواع افسردگی

نوع افسردگی	ویژگی اصلی
اختلال افسردگی اساسی (ماژور)	علائم افسردگی بیشتر روزها و بیشتر ساعات روز، دست‌کم دو هفته، که در خواب، غذا خوردن، کار و روابط اختلال ایجاد می‌کند.
اختلال افسردگی پایدار (دیس‌تایمی)	علائم خفیف‌تر اما طولانی؛ دست‌کم دو سال در بزرگسالان و یک سال در کودکان و نوجوانان.
افسردگی پیرامون زایمان	افسردگی اساسی در دوران بارداری یا بعد از زایمان. با «غم پس از زایمان» فرق دارد که خفیف است و معمولاً ظرف حدود دو هفته برطرف می‌شود.
افسردگی فصلی	معمولاً در پاییز و زمستان شروع می‌شود و در بهار و تابستان بهتر می‌شود.
افسردگی همراه با علائم روان‌پریشی	افسردگی شدید همراه با هذیان یا توهم.
اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD)	علائم شدید خلقی در هفته‌ی پیش از قاعدگی که با شروع قاعدگی کم می‌شوند.
افسردگی در اختلال دوقطبی	دوره‌های افسردگی که در کنار دوره‌های مانیا یا هیپومانیا رخ می‌دهند.

نکته درباره‌ی انواع افسردگی: بیشتر افرادی که اختلال دوقطبی دارند، دوره‌هایی از افسردگی را هم تجربه می‌کنند؛ به همین دلیل گاهی از «افسردگی دوقطبی» صحبت می‌شود. در این دوره‌ها فرد احساس غم، بی‌علاقگی و ناامیدی دارد و انرژی‌اش بسیار کم است. تفاوت اصلی این است که در اختلال دوقطبی، دوره‌های مانیا یا هیپومانیا هم وجود دارد؛ یعنی دوره‌هایی که خلق بالا، پرانرژی یا بسیار تحریک‌پذیر است. در افسردگی اساسی این دوره‌ها وجود ندارد، و در DSM-5 اختلال دوقطبی جدا از اختلالات افسردگی دسته‌بندی می‌شود.

چه کسانی افسرده می‌شوند؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که افسردگی در اقوام، نژادها و جنسیت‌های مختلف رخ می‌دهد؛ البته بانوانی که دچار افسردگی می‌شوند بیشتر بوده‌اند اما افسردگی بین مردان نیز شایع است و شاید دلیل کمتر بودن شمار آنها کمتر مطرح کردن موضوع با دیگران و کمتر مراجعه نمودن برای درمان باشد؛ به طور کلی مردان کمتر صحبت می‌کنند، کمتر احساساتشان را با کلمات ابراز می‌کنند و این موضوع زیاد دور از انتظار نبود.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که میزان افسردگی در میان افراد LGBTQIA+ بیشتر است؛ پژوهشگران یکی از دلیل‌های اصلی آن را تبعیض و فشارهای اجتماعی می‌دانند.

علائم افسردگی چیست؟ در زنان متاهل، مردان، نوجوانان و کودکان

علائم افسردگی چیست؟ قطعا دلایل زیادی برای افسردگی وجود دارد اما شاید شما هم گاهی از خود پرسیده باشید که من افسرده هستم؟ فرزند دختر یا پسر من افسرده است؟

تشخیص افسردگی را باید پزشک یا متخصص سلامت روان بدهد، اما مواردی که در ادامه می‌آید، علائم شناخته‌شده‌ی افسردگی هستند.

• اگر بیشتر روزها و بیشتر ساعات روز، دست‌کم به مدت دو هفته، چند مورد از علائم زیر را دارید، ممکن است دچار افسردگی باشید.
• بیشتر وقت‌ها غمگین یا مضطرب هستید یا احساس پوچی می‌کنید.
• احساس ناامیدی دارید و بدبین هستید.
• زود از کوره در می‌روید یا حس درماندگی و بی ارزشی دارید.
• دیگر به علایق و فعالیت‌های گذشته احساسی ندارید.
• احساس می‌کنید انرژی شما کم شده و خسته هستید و سرعت شما کم شده.
• در تمرکز، تصمیم‌گیری یا به یاد آوردن موضوعات مشکل دارید.
• خوب نمی‌خوابید یا نمی‌توانید صبح بیدار شوید یا زیاد می‌خوابید.
• بی‌اشتها هستید یا وزن شما بدون این که برنامه‌ای داشته باشید تغییر کرده است.
• دردهای جسمی مثل سردرد، گرفتگی عضلات یا مشکلات گوارشی دارید که علت جسمی روشنی ندارند یا با درمان بهتر نمی‌شوند.
• زیاد به مرگ یا خودکشی فکر می‌کنید یا اقدام به خودکشی کرده‌اید.

همه‌ی افراد افسرده تمامی علائم اشاره شده را ندارند و بعضی چند مورد از آنها را تجربه می‌کنند اما ممکن است برخی همه‌ی آنها را داشته باشند.

توجه داشته باشید که افسردگی باعث ایجاد اختلال در فعالیت‌های روزانه‌ شده و فرد همواره با آن دست و پنجه نرم می‌کند.

افسردگی ممکن است باعث ایجاد تغییراتی در خلقیات شود که عبارتند از:

افزایش عصبانیت و تحریک پذیری، احساس بی‌قراری زیاد، گوشه‌گیری و تنها شدن یا منفی بافی، افزایش انجام فعالیت‌های خطرناک، تکانشگری زیاد، افزایش مصرف الکل یا مواد مخدر، جدا شدن از خانواده و دوستان، ناتوانی در انجام فعالیت‌های محوله و مهم و افزایش مشکلات جنسی.

اول صحبت اشاره کردم که مهم نیست مرد باشیم یا زن و جوان یا نوجوان و حتی کودک همه می‌توانیم افسرده شویم اما با توجه به ویژگی‌های زن و مرد نشانه‌های افسردگی در مردان و بانوان می‌تواند متفاوت باشد و به عبارت دیگر افسردگی متفاوت بروز پیدا کند.

شاید با مثال موضوع روشن‌تر شود برای مثال مردان افسرده شاید دائم ناراحت به نظر نرسند اما عصبانی باشند یا به مصرف الکل روی بیاورند و پژوهش‌ها هم نشان دادند که احتمال استفاده‌ی مردان از مواد مخدر در صورتی که افسرده باشند بیشتر است.

علائم جسمانی افسردگی

در برخی موارد شاهد هستیم که افسردگی می‌تواند باعث ایجاد مشکلات جسمانی شود برای مثال افزایش تپش قلب، گرفتگی قفسه‌ی سینه، سردردهای مداوم یا مشکلات گوارشی. مردان در زمانی که مشکلات جسمانی نظیر مواردی که اشاره شد برای آنها ایجاد شود بیشتر امکان دارد به پزشک مراجعه کنند تا زمان‌هایی که صرفا به روان درمانی نیاز دارند.

هر فردی که دست به خودکشی می‌زند لزوما افسرده نیست اما از آنجایی که افسردگی بدبینی و افکار ناراحت کننده را در فرد بالا می‌برد ریسک خودکشی در میان مبتلایان به اختلال افسردگی بیشتر است.

توصیه می‌شود صبر نکنید تا علائم افسردگی زیاد شوند یا مدت آنها بیشتر شود چون افسردگی خفیف سریع‌تر درمان می‌شود و اگر در حال خواندن این صفحه هستید چون تعداد زیادی از علائم ذکر شده را دارید یا فردی در نزدیکی شما دارد بهتر است برای بهبود اوضاع قدم بردارید.

اگر افسرده هستید یا مدام از خود می‌پرسید که آیا افسرده هستم یا نه، با پزشک عمومی (GP)، مشاور یا روانشناس صحبت کنید. در استرالیا، اگر فکر خودکشی دارید یا در بحران هستید، می‌توانید هر ساعت از شبانه‌روز با Lifeline به شماره‌ی ۱۳ ۱۱ ۱۴ تماس بگیرید؛ در خطر فوری، با ۰۰۰ تماس بگیرید.

ریسک فاکتورهای افسردگی: چه عواملی احتمال افسردگی را افزایش می‌دهند؟

افسردگی یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی در جهان است (آمار دقیقی از میزان افسردگی در ایران در سال ۱۴۰۲ پیدا نکردم و خوشحال می‌شوم اگر اطلاعاتی در این زمینه دارید با من در میان بگذارید). پس مهم است بدانیم چه عواملی احتمال ابتلا به افسردگی را بالا می‌برند.

پژوهشگران معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی، زیستی، محیطی و روانی در آن نقش دارند. عوامل خطر شامل سابقه‌ی شخصی یا خانوادگی افسردگی، تغییرات بزرگ زندگی، رویدادهای آسیب‌زا یا استرس شدید، برخی بیماری‌های جسمی و برخی داروها هستند.

افسردگی در کودکان و نوجوانان

افسردگی ممکن است در هر سنی ایجاد شود حتی در افرادی که زمینه‌ی ابتلا به این اختلال را نداشتند اما اغلب در ابتدای بزرگسالی رخ می‌دهد.

افسردگی در کودکان و نوجوانان هم دیده می‌شود و باید توجه داشته باشیم که در کودکان بیشتر با رفتارهای پرخاشگرایانه و تحریک‌پذیری زیاد به چشم می‌خورد تا ناراحتی. جالب است بدانید که بسیاری از اختلالات خلقی و اضطرابی مزمن در بزرگسالی، از اضطراب شدید در کودکی شروع می‌شوند.

نکات مهم درباره افسردگی در میانسالی و بزرگسالی

افسردگی در میانسالی و سالمندی اغلب همراه با بیماری‌های جسمی جدی دیده می‌شود، مثل دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، سرطان و پارکینسون. افسردگی می‌تواند حال افرادی را که این بیماری‌ها را دارند بدتر کند، و این بیماری‌ها هم احتمال افسردگی را بالا می‌برند.

به همین دلیل، CDC (مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا) در دوران همه‌گیری کرونا، اختلالات خلقی مانند افسردگی و همچنین اسکیزوفرنی را در فهرست بیماری‌هایی قرار داد که خطر ابتلای شدید به کووید-۱۹ را بالا می‌برند.

باید به این نکته توجه کنیم که ما در میانسالی و سن بالا بیشتر از داروهای مختلف استفاده می‌کنیم و افسردگی می‌تواند عوارض جانبی یکی از آنها باشد. توصیه می‌کنم که همیشه به عوارض داروها توجه کنید و اگر زمان یا حوصله‌ی بررسی عوارض همه‌ی داروهای خود را ندارید هم حتما با مرکز یا متخصص و حتی پرستار در ارتباط باشید تا داروهای شما را از این نظر مدیریت کند.

در این دوران ریسک فاکتورهای افسردگی که باید به آنها توجه شود سابقه‌ی افسردگی در خود شخص یا خانواده‌ی وی است ضمن آن که باید چک کنیم که اتفاق یا تغییر بزرگی در زندگی فرد به وجود نیامده باشد که باعث اضطراب او شده باشد؛ برای مثال مرگ نزدیکان.

درمان افسردگی چیست؟

افسردگی در غالب افراد قابل درمان است. بالاتر اشاره کردم که هرچه زودتر برای درمان افسردگی اقدام شود احتمال درمان کامل بیشتر است.

اگر شما هم مثل افراد زیادی در حال سرچ در اینترنت هستید که بدانید درمان خانگی افسردگی چیست باید بگویم که در اینجا من بحث‌ها را علمی و مستند بیان می‌کنم و تا جای ممکن درمان‌ها را مرور می‌کنم. درمان‌های اصلی افسردگی، روان‌درمانی، دارو یا ترکیبی از هر دو است.

اگر درمان اول جواب ندهد، پزشک ممکن است داروی دیگری را امتحان کند یا داروی دومی به درمان اضافه کند.

اگر روان‌درمانی و دارو علائم را کم نکنند، درمان‌های تحریک مغزی مثل ECT یا TMS گزینه‌ی بعدی هستند (در ادامه توضیح داده شده‌اند).

نکته‌ی مهم: هیچ دو فردی تجربه‌ی کاملا مشابهی از افسردگی ندارند پس نباید برای همه‌ی مبتلایان نسخه‌ی یکسانی پیچید و این موضوع را با بررسی چند مورد از کیس‌های افسرده به وضوح می‌توانید مشاهده کنید پس درمان این اختلال بسیار حساس است از همکاران خواهشمندم با دقت نظر هرچه تمام‌تر در این راستا قدم بردارند. اگر دچار افسردگی هستید توصیه می‌کنم به این نکته دقت کنید که یافتن درمان مخصوص شما کمی زمانبر است اما با ادامه‌ی درمان، بیشتر افراد بهتر می‌شوند.

اگر این موضوع برایت آشناست، مشاوره‌ی آنلاین با رویکرد CBT کمک می‌کند این چرخه را بشکنی.

داروی افسردگی چیست؟

اگر در جستجوی داروهای گیاهی ضد افسردگی و شادی آور هستید از نظر من بهتر است که با متخصص مشورت کنید تا بر اساس نیاز شما بهترین نوع دارو را تجویز کند با این حال در این بخش تا جای ممکن داروهای افسردگی را مرور می‌کنیم.

داروهای ضد افسردگی بسیار رایج‌اند. در ایران بعضی از آن‌ها بدون نسخه هم فروخته می‌شوند، اما مصرف آن‌ها بدون نظر پزشک خطرناک است؛ در استرالیا این داروها فقط با نسخه‌ی پزشک تهیه می‌شوند. هر دارو برای بیمار خاصی مناسب‌تر است و گاهی پزشک باید چند دارو را یکی‌یکی امتحان کند تا مناسب‌ترین را پیدا کند. داروهای ضد افسردگی در افسردگی شدید هم مؤثرند.

در اغلب مواقع وقتی احساس می‌کنیم که افسرده شدیم داروهایی که یکی از نزدیکانمان برای این مشکل استفاده کرده یا شاید خودمان تجربه‌ی استفاده از آن را در گذشته داشتیم در صدر جدول انتخاب ما هستند در این زمان‌ها لازم است چند نکته را در نظر بگیریم.

درمان افسردگی شدید زمان‌بر است و نیاز به تداوم دارد.

اغلب داروهای ضد افسردگی حدود ۴ تا ۸ هفته زمان لازم دارند تا اثر کامل خود را نشان بدهند. گاهی مشکلاتی مثل خواب، اشتها و تمرکز زودتر از خلق بهتر می‌شوند.

داروهای ضد افسردگی ممکن است عوارضی مانند تهوع، تغییر خواب، تغییر اشتها یا وزن، و مشکلات جنسی داشته باشند. بسیاری از این عوارض در چند هفته‌ی اول کمتر می‌شوند؛ اگر اذیتتان می‌کنند، دارو را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک صحبت کنید.

داروهای جدیدتر ضد افسردگی

یکی از داروهای جدیدتر، اس‌کتامین داخل بینی (intranasal esketamine) است که برای افرادی که به داروها و درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند (افسردگی مقاوم به درمان) استفاده می‌شود و ممکن است سریع‌تر از داروهای خوراکی اثر کند.

اس‌کتامین تأییدیه‌ی FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) را برای افسردگی مقاوم به درمان دارد. این دارو فقط در مراکز درمانی و زیر نظر پزشک مصرف می‌شود، چون ممکن است عوارضی مانند گیجی، احساس جدایی از خود و افزایش فشار خون داشته باشد.

داروهای جدید دیگری هم در سال‌های اخیر تأیید شده‌اند؛ برای مثال زورانولون که در سال ۲۰۲۳ برای افسردگی پس از زایمان تأیید FDA گرفت.

یکی از روش‌ها برای افسردگی مقاوم به درمان، اضافه کردن داروی دیگری به داروی ضد افسردگی است (مثلاً برخی داروهای ضد روان‌پریشی یا لیتیوم). این کار فقط باید توسط پزشک متخصص انجام شود.

خیلی مواقع ما داروهای ضد افسردگی را خودمان انتخاب کرده و استفاده می‌کنیم اما به دلیل اینکه درست آنها را قطع نمی‌کنیم یا با عوارض آنها آشنایی نداریم بعد از قطع افسردگی برمی‌گردد و تصور می‌کنیم دارو مناسب نیست.

معمولاً توصیه می‌شود دارو دست‌کم ۶ ماه بعد از بهبود ادامه پیدا کند. قطع دارو باید تدریجی و زیر نظر پزشک باشد؛ قطع ناگهانی ممکن است علائم قطع دارو یا برگشت افسردگی را به دنبال داشته باشد.

نکته‌ی مهم درباره‌ی دارو درمانی در افسردگی:

در برخی موارد که مبتلایان به افسردگی کودک، نوجوان یا افراد زیر 25 سال هستند با مصرف داروهای ضدافسردگی افکار و اقدام به خودکشی در بین آنها افزایش پیدا می‌کند؛ به‌ویژه در چند هفته‌ی ابتدایی مصرف دارو یا زمانی که دوز و میزان دارو را تغییر می‌دهیم. سازمان غذا و داروی آمریکا در این موارد توصیه کرده که خانواده و نزدیکان چند هفته‌ی ابتدایی مراقب فرد تحت درمان باشند.

مصرف داروهای افسردگی برای بانوان باردار

اگر باردار هستید یا شیر می‌دهید و حتی اگر قصد باردار شدن دارید و از داروهای ضد افسردگی استفاده می‌کنید یا می‌خواهید مصرف داروی ضد افسردگی را شروع کنید حتما با پزشک مشورت کنید چون بعضی داروهای مناسب برای افسردگی به ویژه داروی افسردگی ماژور می‌تواند روی نوزاد تاثیرگذار باشد.

تراپی و درمان روانشناسان برای افسردگی چیست؟

چند روش درمانی مختلف برای درمان افسردگی مناسب است که روانشناسان و مشاوران بر اساس تئوری و رویکردی که به آن معتقد هستند و بر اساس آن روان درمانی انجام می‌دهند یکی از آنها را برای درمان افسردگی به کار می‌برند.

بر اساس تحقیقات و اسناد موجود دو روش درمانی CBT و IPT برای افسردگی موثر هستند. تجربه‌ی شخصی من نشان می‌دهد که در برخی مواقع فرد افسرده در زمانی که بالاترین نیاز را به روانشناس دارد تمایل به صحبت با وی را ندارد یا به عبارت بهتر انرژی لازم برای این کار را ندارد؛ اگر شما هم در این شرایط هستید 2 پیشنهاد برای شما دارم:

۱- با خطوط مشاوره‌ی تلفنی رایگان تماس بگیرید؛ در استرالیا Lifeline (۱۳ ۱۱ ۱۴) و Beyond Blue (۱۳۰۰ ۲۲ ۴۶ ۳۶). ۲- با روانشناس یا مشاوری صحبت کنید که آنلاین یا تلفنی کار می‌کند، تا لازم نباشد برای جلسه از خانه بیرون بروید.

اگر علاقمند هستید که بدانید روانشناسان چطور با استفاده از رویکرد سی بی تی افسردگی را درمان می کنند حتما از صفحه درمان سی بی تی و افسردگی دیدن کنید.

اگر افسردگی شدید دارید و به خودکشی فکر می‌کنید، لطفاً همین حالا با کسی صحبت کنید. در استرالیا می‌توانید هر ساعت از شبانه‌روز با Lifeline (۱۳ ۱۱ ۱۴) یا Suicide Call Back Service (۱۳۰۰ ۶۵۹ ۴۶۷) تماس بگیرید؛ اگر در خطر فوری هستید، با ۰۰۰ تماس بگیرید یا به بخش اورژانس نزدیک‌ترین بیمارستان بروید.

واقعیت این است که زمانی که افسرده می‌شویم انگار در یک جعبه که مخصوص خود ماست زندانی هستیم و آنقدر در زندگی روزانه غرق می‌شویم که گاهی فراموش می‌کنیم کره‌ی زمین چقدر بزرگ است و شاید جای ما درست نیست و شاید اطلاعات ما درباره‌ی مسائل کافی نیست.

افسردگی دید ما را محدود می‌کند و باعث می‌شود فکر کنیم راه دیگری نیست؛ اما افسردگی قابل درمان است و کمک گرفتن، حتی وقتی سخت است، می‌تواند مسیر را تغییر دهد.

درمان افسردگی با تحریک مغز

زمانی که روان درمانی و دارو برای درمان و کاهش علائم افسردگی موثر نباشد درمان با تحریک مغز از دیگر گزینه‌ها خواهد بود. در حال حاضر چند نوع روش برای این درمان وجود دارد که برخی از آنها دارای تاییدیه FDA هستند اما سایر موارد در مرحله‌ی آزمایش بوده و موثر بودن آنها تجربی است.

با وجود این که این روش درمانی اولین انتخاب برای درمان افسردگی نیست اما زمانی که سایر روش‌ها موثر نباشند انتخاب هوشمندانه‌ای است و امکان استفاده از آن در کنار دارو درمانی و روان درمانی نیز وجود دارد.

در درمان‌های تحریک مغزی، با جریان الکتریکی یا میدان مغناطیسی کنترل‌شده، فعالیت بخش‌هایی از مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. برای مثال در ECT، زیر بیهوشی عمومی، جریان الکتریکی کوتاهی یک تشنج کوتاه و کنترل‌شده ایجاد می‌کند؛ در TMS، میدان مغناطیسی بدون بیهوشی سلول‌های عصبی را تحریک می‌کند.

رایج‌ترین روش‌های تحریک مغزی برای افسردگی در جدول زیر آمده‌اند:

جدول درمان با تحریک مغزی

روش	نحوه‌ی کار	وضعیت
ECT (درمان با تشنج الکتریکی)	زیر بیهوشی عمومی؛ جریان الکتریکی کوتاه یک تشنج کنترل‌شده ایجاد می‌کند؛ معمولاً ۲ تا ۳ بار در هفته	تأییدشده؛ قدیمی‌ترین و یکی از مؤثرترین روش‌ها برای افسردگی شدید
rTMS (تحریک مغناطیسی مکرر از روی جمجمه)	بدون بیهوشی؛ سیم‌پیچ مغناطیسی روی سر؛ معمولاً جلسه‌های روزانه طی چند هفته	تأییدشده‌ی FDA برای افسردگی مقاوم به درمان
VNS (تحریک عصب واگ)	دستگاهی که با جراحی زیر پوست قفسه‌ی سینه کاشته می‌شود و با پالس‌های الکتریکی ملایم عصب واگ را تحریک می‌کند	تأییدشده‌ی FDA برای افسردگی مزمن مقاوم به درمان؛ اثر آن معمولاً کند است
MST (درمان با تشنج مغناطیسی)	مانند ECT زیر بیهوشی، اما با میدان مغناطیسی	آزمایشی
DBS (تحریک عمقی مغز)	کاشت الکترود در مغز با جراحی	آزمایشی برای افسردگی

روش ECT و TMS پرکاربردترین روش‌ها هستند و ECT نیز قدیمی‌ترین روش است و از سایر روش‌ها اغلب با عنوان تجربی یاد می‌شود. به طور کلی روش درمانی تحریک مغزی فقط برای درمان اختلالات روانی مشخص کاربرد دارد.

روش‌های ECT و TMS و VNS تاییدیه‌ی FDA را برای استفاده در راستای درمان افسردگی دارند. می‌دانیم که استفاده‌ی زیاد و مداوم از داروهای ضد افسردگی به ویژه اگر هیچ تاثیری در کم شدن علائم افسردگی نداشته باشند صحیح نیست و در این مواقع می‌توانیم روش‌های تحریک مغزی را به کار ببریم.

استفاده از این روش‌ها، به‌ویژه ECT، زمانی ضروری‌تر می‌شود که فرد در خطر جدی خودکشی باشد، یا آن‌قدر حالش بد باشد که غذا و آب نخورد.

مقایسه روش درمانی ECT با TMS

ویژگی	ECT	TMS
بیهوشی	لازم است (بیهوشی عمومی کوتاه)	لازم نیست
نحوه‌ی کار	جریان الکتریکی کوتاه و تشنج کنترل‌شده	میدان مغناطیسی، بدون تشنج
تعداد جلسات معمول	حدود ۶ تا ۱۲ جلسه، ۲ تا ۳ بار در هفته	جلسه‌های روزانه، ۵ روز در هفته، حدود ۴ تا ۶ هفته
عوارض رایج	سردرد، گیجی کوتاه‌مدت، مشکلات حافظه‌ی معمولاً گذرا	سردرد، ناراحتی پوست سر در محل دستگاه
کاربرد اصلی	افسردگی شدید، خطر بالای خودکشی، افسردگی همراه با روان‌پریشی	افسردگی مقاوم به درمان
بعد از جلسه	نیاز به استراحت و همراه	بازگشت فوری به فعالیت‌های روزانه

در روش VNS جراحی لازم است: دستگاهی شبیه ضربان‌ساز زیر پوست قفسه‌ی سینه کاشته می‌شود و با سیمی به عصب واگ در گردن وصل می‌شود تا پالس‌های الکتریکی ملایمی بفرستد.

درمان گیاهی برای افسردگی | درمان جایگزین

آیا افسردگی درمان گیاهی و خانگی دارد؟ این سوال بیشتر برای مادران مطرح می‌شود و در جستجوی درمان گیاهی افسردگی بعد از زایمان هستند تا به نوزاد آسیبی وارد نشود؛ در این رابطه باید بگویم که FDA هیچ داروی کاملا گیاهی را برای درمان افسردگی تایید نکرده است. با این حال، ویتامین D و گیاه علف چای (گل راعی یا St John's wort) گاهی برای افسردگی استفاده می‌شوند. این موارد بی‌خطر نیستند: علف چای با بسیاری از داروها، از جمله داروهای ضد افسردگی و قرص‌های ضدبارداری، تداخل دارد و در بارداری و شیردهی نباید بدون نظر پزشک مصرف شود.

من توصیه می‌کنم حتی ویتامین D را هم بدون مشورت با پزشک استفاده نکنید چون شواهد کافی برای اثربخشی آن در درمان افسردگی وجود ندارد و شاید شما کمبود این ویتامین را نداشته باشید.

درمان افسردگی فصلی

افسردگی فصلی نوعی افسردگی است که با تغییر فصل‌ها ظاهر می‌شود، معمولاً در پاییز و زمستان، و در بهار و تابستان بهتر می‌شود. این نوع افسردگی در مناطقی که روزهای زمستان کوتاه‌تر است بیشتر دیده می‌شود.

یکی از درمان‌های اصلی آن نوردرمانی است: نشستن روزانه جلوی یک جعبه‌ی نور مخصوص که نوری روشن شبیه نور روز تولید می‌کند. روان‌درمانی (به‌ویژه CBT) و دارو هم ممکن است استفاده شوند. افرادی که بیماری چشمی یا پوستی خاصی دارند یا داروهای حساس‌کننده به نور مصرف می‌کنند، باید پیش از نوردرمانی با پزشک مشورت کنند.

نوردرمانی بهتر است با راهنمایی پزشک انجام شود.

درمان خانگی افسردگی

به هر دلیلی شاید نتوانیم همان زمانی که نیاز به راهنمایی داریم با مشاور تماس بگیریم یا حتی روانشناس مورد نظر تا چند روز آتی وقت نداشته باشد، چند کار را می‌توان انجام داد که به نوعی درمان خانگی برای افسردگی محسوب می‌شوند و اینجا آنها را بیان می‌کنم.

نکته: بر اساس تجربه‌ی شخصی من اگر روانشناس ماهر و تخصص او مطابق با نیاز ما باشد با چند جمله ابتدایی شروع صحبت هم احساس بهتری خواهیم داشت.

1. اگر افسردگی شدید ندارید و این کار برای شما سخت نیست، 30 دقیقه در روز بیرون رفته و قدم بزنید.
2. زمان خواب و بیداری خود را تنظیم کنید.
3. کارهایی که باید انجام بدهید را به کارهای کوچک تقسیم کنید و به عبارتی تسک‌هایی که دارید را خورد کنید.
4. سعی کنید با افرادی که به آنها اعتماد دارید صحبت کنید.
5. تصمیمات بزرگ و اساسی زندگی خود را به تعویق بیندازید؛ تصمیماتی مثل ازدواج، طلاق یا حتی تغییر محل کار.
6. تصمیمات خود را با افراد معتمد خود در میان بگذارید.
7. از مواد مخدر، نیکوتین و داروهای بدون نسخه‌ی پزشک دوری کنید.

دستورالعمل برای همسران افراد افسرده

اگر همسر شما دچار افسردگی است احتمالاً مشکلاتی هم برای شما به وجود آمده؛ از آنجایی که من در دوران افسردگی خودم خلا عدم آگاهی اطرافیان را در رابطه با افسردگی لمس کردم و همواره در این رابطه جستجو و مطالعه می‌کنم مواردی را بیان می‌کنم که می‌تواند به سریع‌تر شدن روند درمان افسردگی کمک کند.

1- لطفا اینگونه به موضوع نگاه کنید که زندگی کردن کار آسانی نیست و ما هیچوقت نمی‌توانیم فرد دیگری را به صورت کامل درک کنیم و خودمان را به جای او بگذاریم. همسر شما در گردباد اتفاقات روزانه خود مثل همه‌ی ما با مشکل یا مشکلاتی مواجه شده که هنوز نتوانسته از آن عبور کرده یا آن را بر طرف کند و شما می‌توانید به عنوان یک یار کمک کنید او از این چالش سالم بیرون آمده و دوباره به زندگی قبل باز گردد.

2- لطفا به همسرتان نگویید این که مساله‌ای نیست چقدر بزرگش می‌کنی یا جملاتی از این قبیل.

3- مراقب باشید حمایتتان به کنترل کردن یا فشار آوردن تبدیل نشود؛ به او فضا بدهید و در کنارش باشید.

4- در دوران افسردگی، فرد حساس‌تر است و حرف‌های کوچک ممکن است برایش سنگین‌تر از همیشه باشد؛ تا جای ممکن با مهربانی و صبر رفتار کنید. اگر همسرتان درباره‌ی مرگ یا خودکشی حرف می‌زند، آن را جدی بگیرید و با Lifeline (۱۳ ۱۱ ۱۴) یا در خطر فوری با ۰۰۰ تماس بگیرید.

5- قدردان همسر خود باشید و به او بگویید که چقدر حضور او در زندگی شما مفید است.

6- نیازهای شما هم مهم است؛ اما در این دوره، او بیشتر از همیشه به حمایت نیاز دارد. برای اینکه خودتان هم فرسوده نشوید، از دوستان، خانواده یا یک مشاور کمک بگیرید.

7- کارهایی که می‌دانید همیشه همسر شما دوست نداشت و شاید بارها روی آن موضوعات اختلاف نظر داشتید را انجام ندهید.

8- تصویر درستی از افسردگی داشته باشید: افسردگی تنبلی یا انتخاب نیست، یک بیماری قابل درمان است. همسرتان را تشویق کنید که درمان را ادامه دهد.

جمع بندی

این صفحه به صورت مداوم آپدیت شده و اطلاعات بروز در آن قرار می‌گیرد تا باهم یاد بگیریم و زندگی کنیم و به یکدیگر کمک کنیم؛ خواهشمند من را از نظرات و انتقادات بی‌بهره نگذارید. از اینکه اینجا هستید صمیمانه خوشحالم.

تازه‌های پژوهشی و آمار ۲۰۲۶ درباره‌ی افسردگی

بر اساس برگه‌ی اطلاعات سازمان جهانی بهداشت (به‌روزرسانی سپتامبر ۲۰۲۶)، حدود ۳۲۲ میلیون نفر در جهان افسردگی دارند؛ یعنی حدود ۵٫۲ درصد بزرگسالان (۴٫۱ درصد مردان و ۶٫۲ درصد زنان) و ۵٫۴ درصد افراد ۷۰ سال به بالا. سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که برای افسردگی خفیف، متوسط و شدید درمان مؤثر وجود دارد: درمان‌های روان‌شناختی خط اول درمان‌اند و در افسردگی متوسط و شدید می‌توانند با داروی ضدافسردگی همراه شوند، اما برای افسردگی خفیف معمولاً به دارو نیازی نیست.

در استرالیا، طبق پیمایش ملی سلامت روان (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲)، ۷٫۵ درصد افراد ۱۶ تا ۸۵ ساله در دوازده ماه گذشته یک اختلال عاطفی مثل افسردگی داشته‌اند.

راهنمای NICE در بریتانیا (۲۰۲۲) برای افسردگی کم‌شدت پیشنهاد می‌کند پیش از دارو، گزینه‌هایی مثل خودیاری هدایت‌شده، CBT گروهی، فعال‌سازی رفتاری، ورزش گروهی یا ذهن‌آگاهی گروهی امتحان شود و انتخاب نهایی با مشارکت خود فرد باشد. برای موقعیت‌های خاص هم داروهای تازه‌ای تأیید شده‌اند؛ برای نمونه، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در ۲۰۲۳ نخستین قرص خوراکی مخصوص افسردگی پس از زایمان (زورانولون) را تأیید کرد. این داروها فقط با تشخیص و زیر نظر پزشک استفاده می‌شوند.

اگر در استرالیا زندگی می‌کنی

• با پزشک عمومی (GP) صحبت کن. او می‌تواند «برنامه‌ی درمان سلامت روان» (Mental Health Treatment Plan) بنویسد؛ با این برنامه، مدیکر بخشی از هزینه‌ی حداکثر ۱۰ جلسه‌ی فردی و ۱۰ جلسه‌ی گروهی در هر سال میلادی را می‌پردازد (طرح Better Access).
• خط Medicare Mental Health با شماره‌ی 1800 595 212 (دوشنبه تا جمعه، ۸:۳۰ تا ۱۷) رایگان است، به ارجاع نیاز ندارد و تو را به خدمات محلی وصل می‌کند.
• MindSpot ارزیابی و دوره‌های آنلاین CBT را برای ساکنان استرالیا رایگان ارائه می‌دهد.
• Beyond Blue با شماره‌ی 1300 22 4636 هم در هر ساعت پاسخ می‌دهد.
• در وضعیت اضطراری با 000 تماس بگیر. برای حمایت فوری در هر ساعت از شبانه‌روز: Lifeline 13 11 14 (پیامک: 0477 13 11 14).
• اگر راحت‌تری به فارسی صحبت کنی، با TIS National به شماره‌ی 131 450 تماس بگیر و برای تماس با این خدمات مترجم تلفنی بخواه.

منابع

1. World Health Organization. Depressive disorder (depression), fact sheet, September 2026.
2. Australian Bureau of Statistics. National Study of Mental Health and Wellbeing, 2020–2022.
3. NICE. Depression in adults: treatment and management (NG222), 2022.
4. U.S. Food and Drug Administration. FDA approves first oral treatment for postpartum depression, 2023.
5. Australian Government Department of Health. Better Access initiative: fact sheet for patients.
6. Medicare Mental Health (Australian Government).
7. MindSpot Clinic, Macquarie University.
8. Beyond Blue.