اختلال دو قطبی | صفر تا صد علائم و درمان
اختلال دوقطبی (که قبلاً بیماری شیدایی- افسردگی یا افسردگی مانیک نامیده می شد) یک بیماری روانی است که باعث تغییرات غیرعادی در خلق و خو، انرژی، سطح فعالیت و تمرکز فرد می شود. این جابجایی ها می تواند انجام وظایف روزمره را دشوار کند.
سه نوع اختلال دوقطبی وجود دارد. هر سه نوع شامل تغییرات واضحی در سطح خلق و خو، انرژی و فعالیت هستند. این حالت‌ها از دوره‌های رفتار بسیار «بالا»، هیجان‌انگیز، تحریک‌پذیر یا پرانرژی (معروف به دوره‌های شیدایی) تا دوره‌های بسیار «پایین»، غمگین، بی‌تفاوت یا ناامید (معروف به دوره‌های افسردگی) متغیر است. دوره های شیدایی کمتر شدید به عنوان دوره های هیپومانیک شناخته می شود. در این مقاله با من همراه باشید تا با اختلال دوقطبی بیشتر آشنا شویم.
اختلال دو قطبی یا بایپولار چیست؟
در اختلال دو قطبی یا بایپولار Bipolar disorder فرد مدتی مود بالا و مدتی مود پایین دارد. همانطور که بالاتر گفتم 3 نوع اختلال دو قطبی وجود دارد که باهم آنها را یاد می گیریم.
انواع اختلال دو قطبی
اختلالات دو قطبی عبارتند از:
اختلال دوقطبی I یا نوع یک:
با دوره های شیدایی که حداقل 7 روز طول می کشد همراه است (تقریباً هر روز در بیشتر ساعات روز) یا با علائم شیدایی که آنقدر شدید هستند که فرد به مراقبت های پزشکی فوری نیاز دارد، تعریف می شود. معمولاً دوره های افسردگی نیز رخ می دهد که معمولاً حداقل 2 هفته طول می کشد. اپیزودهای افسردگی با ویژگی های مختلط (داشتن علائم افسردگی و علائم شیدایی همزمان) نیز ممکن است. تجربه چهار یا بیشتر اپیزود شیدایی یا افسردگی در طی یک سال، «چرخه‌ی سریع» (rapid cycling) نامیده می شود.
اختلال دوقطبی II یا نوع دو
با الگویی از دوره های افسردگی و دوره های هیپومانیک تعریف می شود. دوره های هیپومانیک نسبت به دوره های شیدایی در اختلال دوقطبی I شدت کمتری دارد.
اختلال سیکلوتایمیک (سیکلوتایمیا)
اختلال سیکلوتیمیک Cyclothymic disorder (که سیکلوتیمیا نیز نامیده می شود) با علائم مکرر هیپومانیک Hypomanic و افسردگی که به اندازه کافی شدید نیستند یا به اندازه کافی طولانی نیستند که به عنوان دوره های هیپومانیک یا افسردگی واجد شرایط شوند، تعریف می شود.
گاهی اوقات ممکن است فرد علائمی از اختلال دوقطبی را تجربه کند که با سه دسته ذکر شده در بالا مطابقت نداشته باشد، و این به عنوان "سایر اختلالات دوقطبی مشخص و نامشخص و مرتبط" نامیده می شود.
اختلال دوقطبی اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی تشخیص داده می شود. گاهی اوقات، علائم دوقطبی ممکن است در کودکان ظاهر شود. اگرچه علائم ممکن است در طول زمان متفاوت باشد، اختلال دوقطبی معمولاً نیاز به درمان مادام العمر دارد. پیروی از یک برنامه درمانی تجویز شده می تواند به افراد در مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
علائم اختلال روانی دو قطبی
افراد مبتلا به اختلال دوقطبی دوره‌هایی از احساسات شدید غیرمعمول و تغییر در الگوهای خواب و سطوح فعالیت را تجربه می‌کنند و رفتارهایی را انجام می‌دهند که برای آنها نامطلوب است - اغلب بدون اینکه اثرات احتمالی مضر یا نامطلوب آنها را تشخیص دهند. این دوره های متمایز را دوره های خلقی می نامند. اپیزودهای خلقی با حالات و رفتارهای معمول فرد بسیار متفاوت است. در طول یک دوره، علائم هر روز در بیشتر روز باقی می‌مانند. اپیزود یا دوره ها همچنین ممکن است برای دوره های طولانی تری مانند چندین روز یا هفته ادامه داشته باشند.
| علائم دوره‌ی شیدایی (مانیا) | علائم دوره‌ی افسردگی |
|---|---|
| احساس بسیار «بالا»، سرخوشی یا تحریک‌پذیری شدید | احساس غم، پوچی یا ناامیدی شدید |
| انرژی زیاد، بی‌قراری و فعالیت بیش از حد | انرژی کم، کندی یا بی‌قراری |
| نیاز کمتر به خواب | کم‌خوابی یا پرخوابی |
| تند حرف زدن، پریدن از یک موضوع به موضوع دیگر و افکار پرشتاب | مشکل در تمرکز و تصمیم‌گیری و فراموشی |
| احساس قدرت یا اهمیت بیش از حد | احساس بی‌ارزشی یا گناه |
| کارهای پرخطر مثل خرج کردن زیاد یا رانندگی بی‌احتیاط | بی‌علاقگی به تقریباً همه‌ی فعالیت‌ها؛ فکر کردن به مرگ یا خودکشی |
درمان اختلال دوقطبی
اختلال دوقطبی معمولاً نیاز به درمان طولانی‌مدت دارد و درمان آن اغلب ترکیبی از دارو و روان‌درمانی است. داروهای اصلی، تثبیت‌کننده‌های خلق (مانند لیتیوم) و برخی داروهای ضد روان‌پریشی هستند. داروهای ضد افسردگی به‌تنهایی ممکن است در برخی افراد مانیا را تحریک کنند، به همین دلیل معمولاً همراه با تثبیت‌کننده‌ی خلق و با احتیاط تجویز می‌شوند.
روان‌درمانی‌هایی مانند CBT، آموزش روانی (آشنایی فرد و خانواده با بیماری)، خانواده‌درمانی و درمان ریتم بین‌فردی و اجتماعی به مدیریت علائم کمک می‌کنند. خواب منظم، ثبت روزانه‌ی خلق و دوری از الکل و مواد هم مهم‌اند. قطع خودسرانه‌ی دارو خطر برگشت بیماری را بالا می‌برد؛ هر تغییری در دارو باید با نظر پزشک باشد.
تازه‌ها درباره‌ی اختلال دوقطبی
بر اساس آمار NIMH، حدود ۲٫۸ درصد بزرگسالان آمریکا در یک سال گذشته اختلال دوقطبی داشته‌اند و حدود ۴٫۴ درصد در طول زندگی به آن مبتلا می‌شوند.
لیتیوم هنوز یکی از درمان‌های اصلی دوقطبی است. یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل در مجله‌ی BMJ (۲۰۱۳) نشان داد لیتیوم خطر خودکشی را در افراد مبتلا به اختلالات خلقی کاهش می‌دهد. مصرف لیتیوم به آزمایش خون منظم و پیگیری پزشک نیاز دارد.
راهنمای NICE علاوه بر دارو، درمان روان‌شناختی ویژه‌ی دوقطبی را پیشنهاد می‌کند؛ مثل درمان شناختی‌رفتاری، درمان خانواده‌محور یا آموزش گروهی. ثبت روزانه‌ی خلق و خواب، و شناختن نشانه‌های هشداردهنده‌ی شروع دوره‌های مانیا یا افسردگی، یکی از مفیدترین مهارت‌هاست.
اگر در استرالیا زندگی می‌کنی
- با پزشک عمومی (GP) صحبت کن. او می‌تواند «برنامه‌ی درمان سلامت روان» (Mental Health Treatment Plan) بنویسد؛ با این برنامه، مدیکر بخشی از هزینه‌ی حداکثر ۱۰ جلسه‌ی فردی و ۱۰ جلسه‌ی گروهی در هر سال میلادی را می‌پردازد (طرح Better Access).
- Black Dog Institute منابع معتبری درباره‌ی دوقطبی دارد.
- در وضعیت اضطراری با 000 تماس بگیر. برای حمایت فوری در هر ساعت از شبانه‌روز: Lifeline 13 11 14 (پیامک: 0477 13 11 14).
- اگر راحت‌تری به فارسی صحبت کنی، با TIS National به شماره‌ی 131 450 تماس بگیر و برای تماس با این خدمات مترجم تلفنی بخواه.
منابع
- National Institute of Mental Health. Bipolar disorder statistics.
- Cipriani A, et al. Lithium in the prevention of suicide in mood disorders: updated systematic review and meta-analysis. BMJ, 2013.
- NICE. Bipolar disorder: assessment and management (CG185).
- healthdirect Australia. Bipolar disorder.
- Black Dog Institute.