مجله روانشناسی

خودکشی: نشانه‌های هشدار و راه‌های کمک و مقابله

خودکشی یعنی اینکه کسی به زندگی خود پایان دهد. خودکشی یک مسئله‌ی جدی سلامت عمومی است که نه فقط فرد، بلکه خانواده، دوستان و جامعه را هم عمیقاً تحت تأثیر قرار می‌دهد. بسیاری از افرادی که به خودکشی فکر می‌کنند با مشکلات سلامت روان مانند افسردگی روبه‌رو هستند، اما همیشه این‌طور نیست؛ بحران‌های زندگی، فقدان، مشکلات مالی یا رابطه‌ای و مصرف الکل و مواد هم نقش دارند. خبر خوب این است که خودکشی قابل پیشگیری است و کمک گرفتن مؤثر است.

نشانه‌های هشدار

این نشانه‌ها ممکن است نشان دهند که کسی به خودکشی فکر می‌کند، به‌ویژه اگر تازه شروع شده یا شدیدتر شده‌اند:

  • حرف زدن درباره‌ی مرگ، آرزوی مردن یا اینکه «بار دیگران» است
  • احساس ناامیدی شدید یا اینکه هیچ راهی وجود ندارد
  • کناره‌گیری از دوستان، خانواده و فعالیت‌ها
  • تغییرهای شدید خلق یا خواب
  • بیشتر شدن مصرف الکل یا مواد
  • بخشیدن وسایل شخصی یا خداحافظی کردن با دیگران
  • رفتارهای پرخطر یا بی‌احتیاط

اگر نگران کسی هستید

  • مستقیم بپرسید: «آیا به خودکشی فکر می‌کنی؟» پژوهش‌ها نشان می‌دهند پرسیدن این سؤال خطر را بالا نمی‌برد و می‌تواند راه گفت‌وگو را باز کند.
  • بدون قضاوت گوش کنید و حرف‌هایش را جدی بگیرید.
  • اگر در خطر فوری است، او را تنها نگذارید و با ۰۰۰ تماس بگیرید.
  • کمک کنید با Lifeline، پزشک عمومی (GP) یا یک متخصص سلامت روان تماس بگیرد.
  • بعد از گفت‌وگو، پیگیری کنید و دوباره به او سر بزنید.

راه‌های مقابله و کاهش خطر

این راه‌ها جای کمک حرفه‌ای را نمی‌گیرند، اما در کنار درمان می‌توانند کمک کنند:

کمک حرفه‌ای

  • صحبت با پزشک عمومی، مشاور یا روانشناس
  • ادامه‌ی درمان و مصرف داروها طبق نظر پزشک
  • گروه‌درمانی و گروه‌های حمایتی
  • توجه به علائم اختلالات روانی و پیگیری درمان آن‌ها

ارتباط با دیگران

  • صحبت با یک دوست یا عضو مورد اعتماد خانواده
  • گسترش شبکه‌ی ارتباطی و شرکت در گروه‌های فرهنگی، مذهبی یا آموزشی
  • کمک به دیگران و کار داوطلبانه
  • وقت گذراندن با حیوانات خانگی

مراقبت از خود

  • ورزش و فعالیت بدنی منظم
  • تمرین‌های تنفس و آرام‌سازی
  • تغذیه‌ی سالم و خواب منظم
  • دوری از الکل و مواد، چون خطر خودکشی را بالا می‌برند
  • موسیقی، هنر، کمدی یا تماشای فیلم با دیگران
  • نوشتن چیزهایی که بابتشان قدردان هستید

تغییر فکر و محیط

  • شناسایی و به چالش کشیدن فکرهای نادرست، برای مثال با درمان شناختی‌رفتاری (CBT)
  • یادگیری مهارت‌های مدیریت هیجان و سازگاری با تغییرات
  • دوری از محیط‌ها و رابطه‌های آسیب‌زا
  • پیدا کردن معنا و هدف در زندگی

برنامه‌ی ایمنی

برنامه‌ی ایمنی یک برنامه‌ی کوتاه و نوشته‌شده است که بهتر است با کمک یک متخصص آماده شود. در آن می‌نویسید: نشانه‌های هشدار خودتان چیست، چه کارهایی آرامتان می‌کند، با چه کسانی می‌توانید تماس بگیرید، شماره‌ی خطوط بحران، و چطور وسایل خطرناک را از دسترس دور کنید. داشتن این برنامه در لحظه‌های سخت کمک می‌کند.

آنچه پژوهش‌های تازه می‌گویند

طبق برگه‌ی اطلاعات سازمان جهانی بهداشت (اوت ۲۰۲۶)، هر سال بیش از ۷۲۰ هزار نفر در اثر خودکشی جان خود را از دست می‌دهند و خودکشی سومین علت مرگ در افراد ۱۵ تا ۲۹ ساله است. سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که خودکشی قابل‌پیشگیری است.

بسیاری از مردم می‌ترسند اگر مستقیم درباره‌ی خودکشی بپرسند، فکرش را در ذهن کسی بکارند. یک مرور نظام‌مند در مجله‌ی Psychological Medicine (۲۰۱۴) نشان داد پرسیدن درباره‌ی افکار خودکشی خطر را بیشتر نمی‌کند و حتی ممکن است به کاهش آن کمک کند. پس اگر نگران کسی هستی، آرام و بی‌قضاوت بپرس.

«برنامه‌ی ایمنی» واقعاً کمک می‌کند. در یک مطالعه‌ی بزرگ در JAMA Psychiatry (۲۰۱۸)، افرادی که پس از مراجعه به اورژانس برنامه‌ی ایمنی دریافت کردند و پیگیری تلفنی شدند، ۴۵ درصد رفتار خودکشی کمتری در شش ماه بعد داشتند و احتمال ادامه‌ی درمانشان بیش از دو برابر بود. اپلیکیشن رایگان Beyond Now از Beyond Blue برای ساختن همین برنامه طراحی شده است.

اگر همین حالا در خطر هستی (استرالیا)

  • در وضعیت اضطراری با 000 تماس بگیر. برای حمایت فوری در هر ساعت از شبانه‌روز: Lifeline 13 11 14 (پیامک: 0477 13 11 14).
  • Suicide Call Back Service: 1300 659 467 (در هر ساعت از شبانه‌روز).
  • اگر راحت‌تری به فارسی صحبت کنی، با TIS National به شماره‌ی 131 450 تماس بگیر و برای تماس با این خدمات مترجم تلفنی بخواه.

منابع

  1. World Health Organization. Suicide, fact sheet, August 2026.
  2. Dazzi T, et al. Does asking about suicide and related behaviours induce suicidal ideation? What is the evidence? Psychological Medicine, 2014.
  3. Stanley B, et al. Comparison of the safety planning intervention with follow-up vs usual care of suicidal patients treated in the emergency department. JAMA Psychiatry, 2018.
  4. Beyond Blue. Beyond Now suicide safety planning.
  5. Lifeline Australia.
  6. Suicide Call Back Service.